Wyludnianie się małych i średnich miejscowości przestało być odległą prognozą – stało się twardą rzeczywistością. Z najnowszego raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) wynika, że w latach 2002-2022 aż 70% gmin w Polsce odnotowało spadek liczby mieszkańców. Dane te stanowią poważne ostrzeżenie dla samorządów oraz partnerstw terytorialnych planujących długofalowe inwestycje.
Raport PIE pokazuje, że proces depopulacji dotyka przede wszystkim gminy wiejskie oraz małe i średnie miasta położone z dala od głównych metropolii. Zjawisko to jest konsekwencją ujemnego przyrostu naturalnego oraz trwałego odpływu młodych ludzi do większych ośrodków miejskich lub za granicę.
Dla Jednostek Samorządu Terytorialnego spadek liczby mieszkańców oznacza bezpośrednie wyzwania budżetowe i organizacyjne:
- Spadek dochodów własnych: Mniejsza liczba podatników PIT i CIT wpływa na ograniczenie możliwości finansowych gmin
- Presja na infrastrukturę publiczną: Utrzymanie szkół, przedszkoli czy infrastruktury komunalnej staje się nierentowne przy malejącej liczbie użytkowników
- Narastające wyzwania opiekuńcze: Starzenie się lokalnych społeczności generuje rosnące zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze i medyczne
Wniosek dla samorządów zrzeszonych w partnerstwach terytorialnych (ZIT, IIT, MOF) jest jednoznaczny – dotychczasowy model rozwoju oparty na ciągłym wzroście musi ustąpić miejsca adaptacji i tzw. „mądremu kurczeniu się” (smart shrinkage). Współpraca ponadgminna staje się kluczowa – współdzielenie usług publicznych, optymalizacja sieci szkół oraz wspólne organizowanie opieki senioralnej pozwalają utrzymać jakość życia mieszkańców bez nadmiernego obciążania budżetów pojedynczych gmin.
Źródło: https://pie.net.pl/70-proc-gmin-w-polsce-skurczylo-sie-w-ciagu-ostatnich-20-lat/