Jak wynika z VII edycji badania WARS, w stosunku do poprzedniej edycji, w niewielkim stopniu słabnie optymizm polskich samorządowców. Wyniki Wskaźnika Aktywności Rozwojowej Samorządów (WARS) wskazują na pogarszające się nastroje wśród włodarzy jednostek samorządu terytorialnego (JST). Ogólny wskaźnik optymizmu spadł z poziomu 0,188 odnotowanego pół roku temu do 0,178, co aktualnie stanowi drugi najniższy wynik w ponad 3 letniej historii pomiarów.
W obecnej edycji badania wzięło udział blisko 1200 przedstawicieli JST.
Czym jest WARS i co bada?
Wskaźnik WARS to nowoczesny algorytm opracowany przez naukowców ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie (SGH), który służy do prognozowania trendów ekonomicznych w samorządach. Przyjmuje on wartości:
- -1 – znaczne pogorszenie sytuacji
- 0 – brak zmian
- 1 – znacząca poprawa
Na jego ostateczny wynik składają się przewidywania dotyczące sześciu kluczowych obszarów:
- Środki na inwestycje (30% wagi)
- Oczekiwania dotyczące zakresu i jakości usług (20% wagi)
- Zmiany opłat lokalnych (20% wagi)
- Zmiany w zatrudnieniu w JST (10% wagi)
- Zmiany poziomu zadłużenia JST (10% wagi)
- Możliwości pozyskania środków na rozwój (10% wagi)
Pomimo zmian legislacyjnych, które budziły nadzieje na poprawę finansów, samorządowcy w świetle badań deklarują ostrożność. Ponadto eksperci z SGH wskazują, że mniejsze gminy o niższej bazie ekonomicznej zbliżają się do granic swoich możliwości rozwojowych. Zauważalne są w tej kwestii bariery takie jak rosnące koszty bieżące, problemy demograficzne oraz nowe zadania jak adaptacje w obszarze transformacji energetycznej czy budowa systemu ochrony ludności i obrony cywilnej (OLiOC).
Pierwsza z barier dotyczy tego, że wydatki na realizację zadań publicznych rosną szybciej niż dochody, co ogranicza środki na inwestycje.
W zakresie demografii kluczowym zagadnieniem jest depopulacja, która powoduje spadek wpływów podatkowych przy jednoczesnym utrzymaniu wysokich kosztów infrastruktury.
W końcu transformacja energetyczna i związane z nią dążenie do niskoemisyjności czy zero emisyjności i efektywności energetycznej. Natomiast w sferze obrony cywilnej istotnym wyzwaniem staje się również budowa schronów i kolejne kierunki strategiczne i zmiany legislacyjne związane z systemem OLiOC.
Współpraca pomiędzy samorządami jako klucz do odporności
Z obecnej edycji badania WARS wynika także to, że nowoczesne zarządzanie samorządem nie może odbywać się w izolacji. Naukowcy podkreślają, że chociażby wyzwania takie ja zmiany klimatyczne czy gospodarka wodna, wymagają zawiązywania czy pogłębiania współpracy pomiędzy JST.
Dr Paulina Legutko-Kobus z SGH zaznacza, że zjawiska takie jak fale upałów czy podtopienia “nie zatrzymują się na granicy administracyjnej”, co wymusza wspólne planowanie strategiczne z sąsiednimi samorządami. Współpraca pomiędzy samorządami powinna obejmować nie tylko wspólne inwestycję, ale także wymianę wiedzy czy doradztwo, co jest szczególnie istotne dla mniejszych gmin o ograniczonych zasobach kadrowych. Natomiast to właśnie włodarze miast na prawach powiatu czy gmin miejskich najlepiej oceniali swoją przyszłość.
W rozważaniach prof. Sieraka z SGH z kolei widać to, że samorządy potrzebują stabilności i samodzielności by móc się rozwijać i tworzyć średnio- i długookresowe dokumenty strategiczne. Jednocześnie nie wyklucza to aspektów współpracy, o których wspominała Dr Legutko-Kobus.
Źródła:
https://gazeta.sgh.waw.pl/nauka-w-sgh/co-pokazala-vii-edycja-wars
https://www.sgh.waw.pl/wskaznik-aktywnosci-rozwojowej-samorzadu-wars
https://www.miasta.pl/aktualnosci/slabnie-wskaznik-wartosci-aktywnosci-rozwojowej-samorzadow