Najnowszy raport Najwyższej Izby Kontroli (NIK) dotyczący opieki nad osobami starszymi w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich przedstawia pesymistyczny obraz lokalnej polityki społecznej. Kontrola wykazała, że znaczna liczba jednostek samorządu terytorialnego nie wywiązuje się ze swoich obligatoryjnych zadań w zakresie usług opiekuńczych.
Zgodnie z ustaleniami NIK, w skali kraju aż 83,4% gmin wiejskich i miejsko-wiejskich nie zapewniało specjalistycznych usług opiekuńczych, a 77,1% nie oferowało usług sąsiedzkich, pomimo że jest to ich ustawowy obowiązek. Co więcej, gminy nie prowadzą rzetelnego identyfikowania potrzeb seniorów, ograniczając się jedynie do monitorowania osób, które same zgłosiły się po pomoc.
W materiale Najwyższej Izby Kontroli obecne są także głosy urzędników z ośrodków pomocy społecznej, którzy wskazują na przyczyny powyższego stanu rzeczy:
- ograniczone środki finansowe
- brak kadry opiekuńczej
- trudności logistyczne na terenach wiejskich
Kontrolerzy zwrócili również uwagę na problem tzw. punktowego finansowania. Wiele samorządów opiera się na doraźnych programach rządowych (na przykład Senior+), w których umowy zawierane są dopiero w połowie roku, co uniemożliwia stabilne planowanie usług i zmusza do pośpiesznego wydatkowania środków.
NIK w swoich wnioskach wskazuje, że finansowanie usług społecznych powinno opierać się na stabilnych ramach, a nie doraźnych, punktowych działaniach.
Jak samorządy mogą sobie poradzić z powyższymi problemami?
Pomimo krytycznej oceny NIK, w Polsce funkcjonują rozwiązania pozwalające JST skutecznie organizować usługi społeczne. Jednym z nich jest mechanizm Premii społecznej, który związany jest także z elementem współpracy międzysektorowej to jest zlecanie usług podmiotom ekonomii społecznej.
Dzięki Premii społecznej gmina lub powiat może (od IV naboru):
- uzyskać znaczące dofinansowanie, które obecnie wynosi do 800 tysięcy złotych i do 95% wartości usługi społecznej
- zwiększyć zakres wsparcia poprzez wprowadzenie nowych usług lub zwiększanie zakresu dotychczas świadczonych
- zatrudnić specjalistę ds. współpracy z podmiotami ekonomii społecznej
Samorządy powinny też postrzegać usługi społecznej nie jako obciążenie, a widzieć w nich inwestycję w mieszkańców, realizowaną przy wsparciu sprawdzonych partnerów społecznych, zwłaszcza podmiotów ekonomii społecznej.
Źródła: